آذربایجان(8)
ساعت ۳:۱٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٧/٧  کلمات کلیدی: ایرانگردی ، سفر به آذربایجان شرقی و غربی

نیمه تیر ماه ٨٩-تبریز-

این بار میخوام براتون یکی از قشنگترین عمارتهای قدیمی ایرانی رو معرفی کنم. جایی که اثر دست معمار و هنرمند ایرانی را میتوان در تمام زوایای آن مشاهده کرد.عمارتی باشکوه از دوره زندیه تا قاجار و پهلوی که مثل کتابی زنده تاریخ را برایمان به تصویر میکشد. شنیده هایمان میگفت که دانشگاه هنر تبریز دیدنی است.پس راه افتادیم سمت خیابان مقصودیه که یکی از محله های قدیمی شهر محسوب میشود.جایی که لابلای کوچه هایش هنوز هم میتوان رد یک خانه قدیمی را دنبال کرد.برای پیدا کردن خیابان مقصودیه باید به حستان اعتماد کنید.جایی که دل میکشاندتان همانجا مقصودیه است.و دانشگاه هنر تبریز...

Azarbayjan 245

مجموعهٔ مقصودیه یکی از مجموعه‌های دانشگاه هنر اسلامی تبریز است که در خیابان مقصودیه واقع شده‌است. مساحت این مجموعه ۷٬۳۸۲ متر مربع شامل ساختمان‌های تاریخی بهنام، قدکی و گنجه‌ای‌زاده می‌باشد که این ساختمان‌ها هم‌اکنون به‌طور کامل مرمت و بازسازی شده و در اختیار دانشگاه قرار گرفته‌اند.این خانه های تاریخی با حیاطهای بهم متصل و تاکهای انگور انگار یک خانه شده اند که میتوانید از یکی  به دیگری وارد شوید و ساعتها خودتان را گم کنید میان آجرها و دالانها و پستوها و ارسیها...

Azarbayjan 240

اولین عمارت خانه گنجه ای زاده است که متعلق به خاندان گنجه ای زاده بوده و پیشینهٔ آن به اواخر دورهٔ قاجاریه و اوایل دورهٔ پهلوی می‌رسد.این بنا شامل ٣ طبقه مجزاست که امروزه کلاسها و آتلیه های دانشکده معماری تبریز در آن قرار دارد.معماری این ساختمان به شکل برونگرا ساخته شده است.یعنی دورتادورش را فضای سبز و حیاط پر درختی اشغال کرده .اصولا خانه های قدیمی ایرانی بیشترشان برونگرا هستند و ساکنین داخل خانه را با فضای سبز بیرون مرتبط میکنند.  

یکی از نکات دیدنی معماری بنا پنجره های مستطیلی و ساده آن بوده که نمایانگر ورود هنر مدرن به ایران است خصوصا زیرزمینهای آن که رنگ و بوی عصر پهلوی را دارند بیشتر و بیشتر حال و هوای ورود مدرنیسم به ایران را زنده میکند.

Azarbayjan 268

به فاصله چند متر آن طرفتر خانه بهنام قرار دارد که به دوره زندیه برمیگردد.خانه ای که هم از بیرون هوش از سر ما میبرد و هم از درون.بنای آجری سرخ رنگی که به غایت هنرمندانه و باشکوه تجلی گر هنر ناب هنرمندان ایرانی است.در نمای بیرون سرستونهای عظیم با گچبریهای ظریف توجه بیننده را به خود جلب میکند.این خانه هم معماری برونگرا دارد و روبرویش را درختان کهن و سر به فلک کشیده و حوضی آبی رنگ پر کرده است.مثل همه خانه های ایرانی دیگر با چند پله از زمین فاصله میگیرد.

Azarbayjan 255

وقتی وارد خانه بهنام شوید درگیر شگفتی بازی نور و رنگ میشوید.پنجره هایی که با هنر منبت کاری ارسیهای رنگارنگ را در بر گرفته اند تا هنگام عبور نور از خود جلوه ای زیبا پدید بیاورند.روی سطح زمین را سایه های رنگارنگ گره های چوبی سقف و پنجره پر کرده است.این بازی نور ورنگ ساکنین داخل اندرونی را به آرامش دعوت میکرده و در فصول محتلف و حتی در زمانهای مختلف روز که نور آفتاب متفاوت میگشته منشوری جدید از رنگ را به درون راه میداده است.

برای من شهرنشین ارسیها همیشه نمادی از مادربزرگها و پدربزرگهایمان هستند. عده ای میگویند ارسی واژه پارسی است به معنی گشاده و باز اما برخی هم معتقدند ارسی ریشه در کلمه ای روسی دارد نزدیک به معنای "نوری که بالا میرود"... حالا هرچه که باشد ارسی زیباست و برای من نمادی از معماری قدیم ایرانی.هنوز هم هرجا پا به درون عمارتی قدیمی میگذارم اول نگاهم پنجره ها را میکاود برای یافتن ارسیهای رنگارنگ...

ارسی پنجره هایی را میگویند که با قطعات مشبک چوب ساخته شده و عموما دارای قطعات شیشه ای رنگی هستند. 

Azarbayjan 262

علاوه بر این ارسیهای زیبا وجود طاقهای بلند این بنا با ده ها نقاشی دیواری آن - شومینه های دیواری -دیوارنگارها و گچبریها آن را فریبنده تر میکند.فضای اندرونی و بیرونی این خانه به صورتی ساخته شده تا در تعدیل درجه حرارت فصول مختلف سال تاثیر گزار شود.

Azarbayjan 260

بیشتر این نقاشیهای زیبا در دوران ناصرالدین شاه به این بنا اضافه شد.که بنا به فراخور اطاق طراحی شده اند.به طور مثال جایی صحنه شکار را نشان میدهد و جایی دیگر چهره بانوی زیبای ایرانی.

Azarbayjan 261

به ظرافت طرح و نقش بنگرید.به لطافت رنگها و برگها بنگرید.به حس دلنشین حضور آن زن نامرئی بنگرید.چرا ما انقدر از زیباییها دور شده ایم؟چرا خانه های امروز ما انقدر خشن و بدآهنگ شده اند؟چرا معماری تنها خلاصه شده در ساختمانهای بیرنگ و دراز بد قواره.....؟

Azarbayjan 278

و اما سومین عمارت که خانه قدکی نام دارد و متعلق به این خاندان بوده است در دوره قاجاریه و به دستور اعتماد السلطنه ساخته شد.معماری این خانه درونگرا است.یعنی برخلاف خانه های برون گرا خانه توسط یک هشتی به بیرون متصل است و فضای سبز خانه یک حیاط کوجک درونی است که دورتادور آن بنا قرار دارد و از هر طرفی از خانه حیاط میان آن دیده میشود.

Azarbayjan 269 

مثل تمام خانه های قدیمی ایرانی حوض سنگی قدیمی در زیرزمین آن دیده میشود. جایی که به آن حوض خانه میگفتند و یکی از خنک ترین بخشهای ساختمان محسوب میشده.احتمالا ظهرهای گرم تابستان همین جا زیلو مینداختند و هندوانه های خوش رنگ درون آب را شکار کرده و در کنار سماوری که قل قل میکرده و استکانهای ناصرالدین شاهی بزمی برای خود ترتیب میدادند.

Azarbayjan 280

هنوز هم میتوان در راه پله های تودرتوی این بناهای قدیمی ردی از گذشته های دور را یافت.میتوان بر خشتهای آن دست کشید و به یاد آورد دستان زنانی که بر دیوارها کشیده میشدند.میشود بر پله ها گام برداشت و به یاد آورد گامهای کودکان سرخوشی که در این دالانهای تودرتو بالا و پپایین میرفتند و صدای قهقهه خنده شان خانه را بر میداشت.میتوان از ارسیهای رنگی به بیرون خیره شد و به یاد چشمهای سرمه کشیده دخترکانی افتاد که زیر روبنده و چادر نگاه به بیرون مینداختند و سرخوشانه عشوه میفروختند.

خانه های قدیمی تبریز جزوی از هویت آن هستند.جزوی از یادبودهای گذشتگانش.یادبود مردمان غیورش.یادبود تاریخ پر فراز و نشیبش.نمیتوان تبریز را دید و از تاریخش چیزی نگفت.

Azarbayjan 283